Ciepło Dla Lubina
Analiza danych pomiarowych
dotyczących stężeń ARSENU w powietrzu
na obszarze Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego (LGOM),
ze szczególnym uwzględnieniem miasta Głogowa
1. Zastrzeżenie metodologiczne
Przedstawiona analiza została opracowana wyłącznie na podstawie publicznie dostępnych danych Państwowego Monitoringu Środowiska udostępnianych przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska oraz informacji zawartych w oficjalnych raportach dotyczących jakości powietrza. Jej celem jest ocena poziomów oraz trendów stężeń arsenu w powietrzu atmosferycznym na podstawie wyników pomiarów imisji.
Analiza nie obejmuje identyfikacji źródeł emisji ani przypisywania odpowiedzialności za obserwowane stężenia konkretnym podmiotom, instalacjom lub rodzajom działalności. Ustalenie przyczyn obserwowanych stężeń arsenu wymagałoby przeprowadzenia odrębnych analiz emisyjnych, modelowania rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń oraz ocen wykonywanych przez właściwe organy administracji publicznej.
Przy interpretacji przedstawionych wyników należy również uwzględnić ograniczenia wynikające z rozmieszczenia sieci pomiarowej Państwowego Monitoringu Środowiska. Na terenie miasta Lubina nie funkcjonuje stacja monitoringu jakości powietrza GIOŚ prowadząca pomiary arsenu w pyle PM10, dlatego analiza została oparta na danych pochodzących ze stacji zlokalizowanych w Głogowie, Legnicy i Polkowicach. W konsekwencji przedstawione wyniki odnoszą się wyłącznie do warunków jakości powietrza rejestrowanych w miejscach prowadzenia pomiarów i nie mogą być traktowane jako bezpośrednia charakterystyka poziomu stężeń arsenu na całym obszarze Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego.
2. Uwaga dotycząca interpretacji poziomu 0,006 µg/m³
W niniejszym opracowaniu do analizy danych dobowych przyjęto wartość 0,006 µg/m³ (6 ng/m³), odpowiadającą średniorocznemu poziomowi docelowemu arsenu (As) w pyle PM10 określonemu w przepisach dotyczących jakości powietrza. Należy podkreślić, że wartość ta nie stanowi obowiązującego dobowego standardu jakości powietrza ani poziomu alarmowego. Została ona wykorzystana wyłącznie jako punkt odniesienia umożliwiający porównanie częstości występowania oraz intensywności epizodów podwyższonych stężeń arsenu.
Przyjęcie takiego progu wynika z faktu, że ocena jakości powietrza dla arsenu opiera się na średniej rocznej, która nie odzwierciedla w pełni zmienności stężeń obserwowanej w krótszych okresach. Teoretycznie możliwa jest sytuacja, w której przez kilka tygodni lub miesięcy występują stężenia wielokrotnie przekraczające wartość 6 ng/m³, natomiast w pozostałej części roku pozostają one na poziomach znacznie niższych, co prowadzi do uzyskania średniej rocznej nieprzekraczającej poziomu docelowego. Z tego względu sama wartość średnioroczna nie zawsze pozwala na ocenę skali i intensywności krótkotrwałych epizodów podwyższonych stężeń.
W analizie uwzględniono zatem również liczbę dni, w których dobowe stężenie arsenu przekraczało wartość 6 ng/m³, oraz wartości maksymalne rejestrowane na stacjach pomiarowych. Parametry te pozwalają na ocenę częstotliwości i intensywności epizodów wysokich stężeń, stanowiąc istotne uzupełnienie analizy opartej wyłącznie na średniorocznych poziomach arsenu.
3. Rola Głównego Inspektora Ochrony Środowiska
Zgodnie z art. 88 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska prowadzi Państwowy Monitoring Środowiska, którego zadaniem jest m.in. ocena jakości powietrza oraz identyfikacja obszarów zagrożonych przekroczeniem obowiązujących norm. W ramach realizacji tego obowiązku Regionalny Wydział Monitoringu Środowiska we Wrocławiu wydał w dniu 28 czerwca 2023 r. powiadomienie o ryzyku wystąpienia przekroczenia średniorocznego poziomu docelowego arsenu (As) w pyle PM10 na terenie Głogowa i Legnicy. Ostrzeżenie to było uzasadnione, ponieważ średnioroczne stężenia arsenu odnotowywane w tym okresie wskazywały na podwyższony poziom zanieczyszczenia i ryzyko naruszenia poziomu docelowego określonego w przepisach prawa.
Rysunek I. Powiadomienie GIOŚ o ryzyku wystąpienia przekroczenia średniorocznego poziomu docelowego arsenu (As) w pyle PM10
na terenie Głogowa i Legnicy w 2023 r.
Źródło: opracowanie własne na podstawie „Powiadomienia o ryzyku wystąpienia przekroczenia poziomu docelowego substancji w powietrzu”,
Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, Regionalny Wydział Monitoringu Środowiska we Wrocławiu, 28.06.2023 r.
4. Analiza danych całorocznych
Analiza danych imisyjnych udostępnionych przez GIOŚ wskazuje jednak, że problem podwyższonych stężeń arsenu w powietrzu nie został trwale wyeliminowany. Dane pomiarowe dla roku 2025 wykazały ponowny średnioroczny wzrost stężeń arsenu w pyle PM10 na stacji pomiarowej w Głogowie
Tabela I. Porównanie średniorocznej imisji arsenu na stacjach GIOŚ w Legnicy, Głogowie i Polkowicach w latach 2021–2025 [ng/m³].
Źródło: opracowanie własne na podstawie „Roczna ocena jakości powietrza w województwie dolnośląskim.
Raporty wojewódzkie za lata 2021-2025”, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska
Tabela przedstawia średnioroczne stężenia arsenu w powietrzu (imisję) zarejestrowane na stacjach monitoringu jakości powietrza GIOŚ w Legnicy, Głogowie i Polkowicach w latach 2021–2025. W całym analizowanym okresie najwyższe wartości odnotowywano w Głogowie, niższe w Legnicy, a najniższe w Polkowicach. W 2025 r. na dwóch z trzech stacji pomiarowych odnotowano wzrost stężeń arsenu względem roku poprzedniego. W Legnicy średnioroczne stężenie wzrosło z 5,3 do 5,7 ng/m³, czyli o 7,5%, natomiast w Głogowie z 6,2 do 8,6 ng/m³, co oznacza wzrost o 39%. W Polkowicach wartość pozostała na niezmienionym poziomie 2,9 ng/m³.
Na szczególną uwagę zasługuje wzrost średniorocznego stężenia arsenu w Głogowie, gdzie zarówno poziom stężeń, jak i dynamika zmian były najwyższe spośród analizowanych lokalizacji.
Wzrost imisji arsenu w stosunku do roku 2024 w powietrzu potwierdza GIOŚ w opracowaniu:
„ROCZNA OCENA JAKOŚCI POWIETRZA W WOJEWÓDZTWIE DOLNOŚLĄSKIM RAPORT WOJEWÓDZKI ZA ROK 2025”.
https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/rwms/publications/card/2451
Rysunek II. Klasyfikacja stref jakości powietrza w województwie dolnośląskim dla arsenu (As) w pyle PM10
według kryterium ochrony zdrowia ludzi za rok 2025.
Źródło: „Roczna ocena jakości powietrza w województwie dolnośląskim za 2025 rok”, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.
Zgodnie z oceną GIOŚ za 2025 r. strefy obejmujące obszar LGOM zostały zakwalifikowane do klasy C ze względu na stężenia arsenu w pyle zawieszonym PM10. Wyniki te potwierdzają utrzymywanie się problemu podwyższonych stężeń arsenu w części województwa dolnośląskiego.
Rysunek III. Klasyfikacja stref województwa dolnośląskiego pod względem stężeń arsenu (As) w pyle PM10
według kryterium ochrony zdrowia ludzi za rok 2025.
Źródło: „Roczna ocena jakości powietrza w województwie dolnośląskim za 2025 rok”, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska
Najwyższe średnioroczne stężenie arsenu spośród analizowanych stacji w województwie dolnośląskim odnotowano w Głogowie (8,6ng/m³), co stanowiło najwyższą wartość w zestawieniu przedstawionym przez GIOŚ dla roku 2025.
5. Porównawcza analiza wyników pomiarowych dla Polkowic i Legnicy
Rysunek V. Średnie dobowe stężenia arsenu (As) w pyle PM10 na stacji pomiarowej Polkowice, ul. Kasztanowa,
w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 31 maja 2026 r. na tle poziomu odniesienia 0,006 µg/m³.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ)
udostępnionych przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ), stacja pomiarowa Polkowice, ul. Kasztanowa.
Analiza przebiegu dobowych stężeń arsenu (As) w pyle PM10 na stacjach monitoringu jakości powietrza w Polkowicach i Legnicy w latach 2023-2026 wskazuje na istotne różnice zarówno pod względem poziomu stężeń, jak i skali występujących epizodów wysokich wartości.
W przypadku Polkowic przez większość analizowanego okresu dobowe stężenia arsenu utrzymywały się poniżej poziomu odniesienia 0,006 µg/m³. Przekroczenia miały charakter incydentalny i występowały stosunkowo rzadko. Najwyższe wartości obserwowano głównie w pojedynczych epizodach, przy czym maksymalne stężenie dobowe zarejestrowane pod koniec analizowanego okresu wyniosło około 0,0133 µg/m³ (13,3 ng/m³). Oznacza to przekroczenie poziomu odniesienia o ponad 120%. Pomimo występowania takich zdarzeń, rozkład wyników wskazuje, że wysokie stężenia nie miały charakteru częstego ani długotrwałego.
Odmienny obraz przedstawiają wyniki uzyskane na stacji pomiarowej w Legnicy. Oprócz liczniejszych przekroczeń poziomu odniesienia obserwowano tam również znacznie wyższe wartości maksymalne. W analizowanym okresie wystąpiło kilka wyraźnych epizodów wysokich stężeń, podczas których dobowe wartości arsenu osiągały poziomy od około 0,020 do 0,036 µg/m³, a najwyższy zarejestrowany wynik wyniósł około 0,0426 µg/m³ (42,6 ng/m³). Oznacza to ponad siedmiokrotne przekroczenie poziomu odniesienia 0,006 µg/m³.
Szczególną uwagę zwracają trzy wyraźne incydenty występujące na wykresie dla Legnicy:
-
w drugiej połowie 2023 r. odnotowano epizod o wartości około 0,028 µg/m³, przekraczający poziom odniesienia niemal pięciokrotnie;
-
na przełomie 2024 i 2025 r. zarejestrowano bardzo wysoki epizod o wartości około 0,035 µg/m³, odpowiadający niemal sześciokrotności poziomu odniesienia;
-
na początku 2026 r. wystąpił najwyższy odnotowany incydent, podczas którego stężenie osiągnęło około 0,0426 µg/m³, co odpowiada ponad siedmiokrotnemu przekroczeniu poziomu odniesienia.
Na tle Polkowic dane z Legnicy wskazują nie tylko na większą częstotliwość epizodów podwyższonych stężeń, ale również na zdecydowanie wyższą intensywność obserwowanych zdarzeń. Maksymalne stężenie dobowe zarejestrowane w Legnicy było ponad trzykrotnie wyższe niż najwyższa wartość odnotowana w Polkowicach.
Zestawienie obu lokalizacji wskazuje, że choć podwyższone stężenia arsenu występują zarówno w Polkowicach, jak i w Legnicy, to właśnie Legnica charakteryzuje się większą zmiennością wyników pomiarowych oraz występowaniem skrajnie wysokich incydentów stężeń arsenu, mogących w istotny sposób wpływać na średnioroczne poziomy tego zanieczyszczenia. Natomiast Polkowice cechują się niższym poziomem tła oraz rzadszym występowaniem epizodów wysokich stężeń, choć obserwowane przekroczenia potwierdzają obecność okresowych zjawisk prowadzących do wzrostu koncentracji arsenu w powietrzu atmosferycznym.
Rysunek VI. Średnie dobowe stężenia arsenu (As) w pyle PM10 na stacji pomiarowej Legnica, Al. Rzeczypospolitej,
w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 30 czerwca 2026 r. na tle poziomu odniesienia 0,006 µg/m³.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ)
udostępnionych przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ), stacja pomiarowa Legnica, Al. Rzeczypospolitej.
6. Analiza danych w Głogowie w latach 2023-2026
Dodatkowo wyniki za pierwszych pięć miesięcy 2026 r. (obejmujące pełny zakres danych dostępnych obecnie w Banku Danych Pomiarowych GIOŚ) wskazują na dalszy, istotny wzrost obserwowanych stężeń. Liczba dni z wartościami przekraczającymi poziom 0,006 µg/m³ oraz częstotliwość występowania wysokich epizodów stężeń jest wyraźnie większa niż w latach wcześniejszych, co uzasadnia ponowną analizę przyczyn obserwowanych stężeń oraz ocenę skuteczności działań ograniczających emisję arsenu na obszarze LGOM.
Rysunek VII. Średnie dobowe stężenia arsenu (As) w pyle PM10 na stacji Głogów, ul. Wita Stwosza,
od 1 stycznia do 31 maja 2023 r. wraz z poziomem odniesienia 0,006 µg/m³
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Państwowego Monitoringu Środowiska, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ),
stacja pomiarowa Głogów, ul. Wita Stwosza, dostęp: Portal Jakości Powietrza GIOŚ
W okresie od stycznia do maja 2023 r. na stacji GIOŚ w Głogowie odnotowano liczne dni, w których średnie dobowe stężenie arsenu osiągało lub przekraczało poziom odniesienia 0,006 µg/m³. Szczególnie wysokie wartości występowały w lutym i marcu, osiągając poziomy ponad dwukrotnie wyższe od przyjętego progu odniesienia. Obserwowane epizody były jedną z przesłanek wydania przez GIOŚ ostrzeżenia o ryzyku przekroczenia średniorocznego poziomu docelowego arsenu na terenie Głogowa i Legnicy.
Dane za pierwsze pięć miesięcy 2026 r. wskazują na znaczną intensyfikację epizodów podwyższonych stężeń arsenu w porównaniu z analogicznym okresem 2023 r. Widoczna jest większa częstotliwość przekroczeń poziomu odniesienia 0,006 µg/m³ oraz występowanie pojedynczych epizodów o bardzo wysokich wartościach dobowych, zbliżających się do 0,03 µg/m³. Wyniki te potwierdzają utrzymywanie się problemu podwyższonych stężeń arsenu w powietrzu na obszarze Głogowa i wskazują na pogorszenie sytuacji w roku 2026.
Rysunek VIII. Średnie dobowe stężenia arsenu (As) w pyle PM10 na stacji Głogów, ul. Wita Stwosza,
od 1 stycznia do 31 maja 2026 r. wraz z poziomem odniesienia 0,006 µg/m³
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Państwowego Monitoringu Środowiska, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ),
stacja pomiarowa Głogów, ul. Wita Stwosza, dostęp: Portal Jakości Powietrza GIOŚ.
Rysunek IX. Średnie dobowe stężenia arsenu (As) w pyle PM10 na stacji pomiarowej Głogów, ul. Wita Stwosza,
w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 31 maja 2026 r. na tle poziomu odniesienia 0,006 µg/m³
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ)
udostępnionych przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ), stacja pomiarowa Głogów, ul. Wita Stwosza.
Zestawienie wszystkich dostępnych wyników pomiarowych z lat 2023-2026 wskazuje na utrzymywanie się podwyższonych stężeń arsenu w powietrzu na terenie Głogowa. Mimo okresowych spadków obserwowanych w części analizowanego okresu, liczba dni z przekroczeniami poziomu odniesienia pozostaje wysoka, a w latach 2025-2026 widoczny jest wzrost częstości występowania epizodów o podwyższonych stężeniach. Dane nie wskazują na trwałe wyeliminowanie zjawiska, które było podstawą wydania ostrzeżenia przez GIOŚ w 2023 r.
Rysunek X. Liczba dni ze średnim dobowym stężeniem arsenu (As) przekraczającym 6 ng/m³ oraz najwyższe odnotowane stężenie dobowe arsenu
na stacji pomiarowej Głogów, ul. Wita Stwosza, w okresie od 1 stycznia do 31 maja lat 2023-2026.
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ) udostępnionych
przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ), stacja pomiarowa Głogów, ul. Wita Stwosza
Analiza liczby dni ze stężeniami przekraczającymi poziom odniesienia 6 ng/m³ (0,006 µg/m³) oraz najwyższych dobowych stężeń arsenu wskazuje na wyraźne pogorszenie sytuacji w latach 2025-2026. Szczególnie istotny jest wzrost wartości maksymalnych, które w 2026 r. osiągnęły niemal 30 ng/m³, a także utrzymywanie się bardzo wysokiej liczby dni z podwyższonym stężeniem arsenu. Wyniki te świadczą o zwiększonej częstotliwości występowania oraz intensywności epizodów podwyższonych stężeń arsenu rejestrowanych na stacji pomiarowej w Głogowie.
Rysunek XI. Średnia wartość stężenia arsenu (As) w pyle PM10 na stacji pomiarowej Głogów, ul. Wita Stwosza,
w okresie od 1 stycznia do 31 maja lat 2023-2026 [ng/m³].
Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ),
udostępnionych przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ), stacja pomiarowa Głogów, ul. Wita Stwosza.
Średnie stężenie arsenu w okresie styczeń-maj utrzymywało się na zbliżonym poziomie w latach 2023-2024, natomiast od 2025 r. odnotowano wyraźny wzrost obserwowanych wartości. W 2026 r. średnia wartość stężenia była najwyższa spośród analizowanych lat, co wskazuje na utrzymywanie się niekorzystnego trendu na stacji pomiarowej w Głogowie.
Wnioski i konkluzje
Przeprowadzona analiza danych Państwowego Monitoringu Środowiska wskazuje, że przesłanki, które doprowadziły do wydania przez GIOŚ ostrzeżenia o ryzyku przekroczenia średniorocznego poziomu docelowego arsenu w 2023 r., pozostają aktualne, a część analizowanych wskaźników wskazuje na ich nasilenie. W szczególności dane za rok 2025 wykazały wzrost średniorocznego stężenia arsenu na stacji w Głogowie o 32,3% w stosunku do roku poprzedniego, osiągając poziom 8,6 ng/m³. Jednocześnie dane dostępne za pierwszych pięć miesięcy 2026 r. wskazują na dalsze zwiększenie częstości występowania epizodów wysokich stężeń arsenu.
Analiza przebiegu dobowych stężeń arsenu wykazała wzrost liczby dni z wartościami przekraczającymi poziom 0,006 µg/m³ oraz występowanie epizodów o znacznie wyższych stężeniach niż obserwowane w okresie, który był podstawą wydania ostrzeżenia w 2023r.
Zgromadzone dane pomiarowe wskazują, że na obszarze Głogowa nie nastąpiła trwała poprawa jakości powietrza w zakresie stężeń arsenu, a obserwowane obecnie wartości mogą świadczyć o ponownym wzroście ryzyka przekroczenia poziomu docelowego określonego dla arsenu w pyle PM10.
Jednocześnie należy podkreślić, że analiza została oparta wyłącznie na danych imisyjnych pochodzących ze stacji monitoringu jakości powietrza funkcjonujących w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska. Na terenie Lubina nie funkcjonuje stacja monitoringu arsenu w pyle PM10 prowadzona przez GIOŚ, w związku z czym przedstawione wyniki nie pozwalają na ocenę sytuacji w tej lokalizacji ani na pełną charakterystykę przestrzennego rozkładu stężeń arsenu na całym obszarze LGOM.
____________________
W świetle dostępnych danych monitoringowych przedstawione wyniki mogą stanowić przesłankę do ponownej oceny ryzyka przez GIOŚ wystąpienia przekroczenia średniorocznego poziomu docelowego arsenu na terenie Głogowa oraz rozważenie wydania aktualnego ostrzeżenia dla tego obszaru. Wyniki pomiarów za lata 2025-2026 wskazują bowiem na utrzymywanie się oraz nasilenie niekorzystnych trendów, które były podstawą wydania analogicznego ostrzeżenia w 2023 r.
Przedstawione wyniki wskazują na potrzebę dalszej obserwacji trendów stężeń arsenu oraz weryfikacji skuteczności działań służących ograniczaniu emisji tego zanieczyszczenia na obszarze LGOM.
